Besparingen. Overleven is altijd spartelen
De Vlaamse regering bespaart stevig op haar uitgaven en dat laat zich ook voelen in de cultuursector.
Ik moet daar vandaag wel wat over schrijven. Het treft helaas een hele reeks organisaties die ik van binnenuit ken. En het roept heftige herinneringen op aan besparingen waar ikzelf bij betrokken was. Het was 2013. Ik was net begonnen als directeur bij het Antwerpse poppodium Trix en de financiën zagen er niet goed uit. En opeens werd er zowel op Vlaams als stedelijk niveau stevig gesneden in de subsidies. Hoe vaak ik de Excel-tabel ook herschikte, het antwoord was altijd hetzelfde. Op deze manier lukte het niet meer.
We kwamen erdoor met heel harde beslissingen waaronder drie ontslagen in een team van achttien mensen.
Alle besluiten moesten binnen enkele maanden tijd genomen worden. Wat ik me herinner uit die crisismaanden is vooral de clash tussen verstand en gevoel. Aan de ene kant ga je in een hypernuchtere, rationele modus. Wat schrappen we? En ook: wie ontslaan we? Ik herinner me hoe meedogenloos die uren waren. Met een klein kernteam staken we snel een plan in elkaar om het faillissement van de organisatie af te wenden.
Aan de andere kant herinner ik me hoe irrationeel alles was.
Hoe de emoties die geen plek mochten krijgen tijdens het besparingsconclaaf dan maar op andere plekken opdoken. Ik herinner me hoe boos ik me voelde op ‘laffe’ politici die tegelijk schrapten én verkondigden hoe belangrijk ze ons werk toch vonden. Er was geen ruimte in m’n hoofd om te geloven dat die twee dingen tegelijk waar konden zijn.
Het buikgevoel had vijanden nodig. Er was cynisme.
Tijdens de middagpauze berekenden we half grappend hoeveel rollen wc-papier we jaarlijks uit de kantoren van de stad Antwerpen zouden moeten stelen om die besparing te compenseren. (“Betalen zullen ze, verdomme.”) Kortom: er gebeuren rare dingen in crisistijd.
Ik herinner me ook hoe hard ik probeerde om als leider sterk te blijven voor mijn team. En hoe sommigen me daarom verweten gevoelloos te zijn. Dat ellendige gevoel dat je niets goed meer kunt doen. Crisisbesparingen zijn een overlevingsstrijd. En die is nooit elegant. Overleven is altijd spartelen.
Ja, de organisaties die vandaag keihard moeten bezuinigen, doen er goed aan om een slim en rationeel plan te maken. Maar ik wens ze vooral ook mildheid toe tijdens dat spartelen. En hoe paradoxaal het ook klinkt: op momenten waarop het hele systeem schreeuwt dat er nu-nu moet ingegrepen worden, moet je blijven ademen. Vertragen. Ga even wandelen. Vraag even hoe het met iedereen gaat. Ga wat vroeger naar huis in plaats van nachtelijk crisiswerk. En vraag hulp in plaats van alles zelf te willen oplossen.
Net wanneer er geen tijd is voor wijsheid, moet je die wijsheid vinden. Dat doe je niet alleen, maar samen. En net daarin zit de kracht van de organisaties die een crisis overleven.
Niet alles hoeft altijd af te zijn,
Ken
