Het pedante strijkijzer. Wanneer goedbedoelde systemen je werk gaan dicteren.
Ik kocht online een boek en kreeg niet minder dan 13 opvolgingsmails.
Het is prettig wanneer je op de hoogte gehouden wordt, maar deze stroom aan updates (‘Je pakket is klaargelegd voor verzending’…) was even irritant als goedbedoeld. Het deed me denken aan een onhandige metafoor die ik al jaren gebruik om over systemen en technologie te praten.
Ik noem het het verhaal van het pedante strijkijzer en het gaat als volgt:
Een goed strijkijzer verwijdert kreuken uit textiel. Hoe beter het die kreuken verwijdert, hoe beter het strijkijzer. Als het ook nog vlekken zou verwijderen of zelfs scheuren in een jeans kon herstellen, zou het een nóg beter strijkijzer zijn. Stel je voor! Maar er zijn grenzen aan innovatie. De dag dat je strijkijzer je gaat dicteren welke kleren je moet dragen, belandt het onmiddellijk in de vuilbak. Want niemand houdt van een pedant strijkijzer.
Pedante strijkijzers zie je overal en ze ontstaan nooit uit kwade wil.
Het zijn systemen en technologieën die ooit met heel goede intenties zijn opgezet, maar die ons vandaag niet meer dienen. Dat soort welmenende systeemdwang vind je niet alleen in technische systemen. Ook wij mensen kunnen er wat van. Ik hoorde het verhaal van een organisatie die een zelfevaluatie moest schrijven naar aanleiding van een evaluatie die de overheid maakte van hun jaarverslag. Een evaluatie van een evaluatie van een evaluatie (!) dus. Daar wordt niemand beter van.
Toegegeven, het is vaak minder werk om pedante strijkijzers gewoon te laten bestaan. “Ach, zo doen we dat nu eenmaal hier.” Op korte termijn bespaart je dat wat moeite, maar op den duur ontstaan zo energieverslindende systemen die je werk gaan dicteren, in plaats van je te helpen het beter te doen.
En in datzelfde rijtje staan dus ook die 13 mails over één boek. De uiteindelijke bedoeling blijft nobel: ik weet graag waar mijn bestelling zit. Het gaat dus niet om het afschaffen van statusinformatie op zich. De huidige vorm dient ons echter al een tijdje niet meer.
“Ben je vóór of tégen strijkijzers?” is dan ook geen goede vraag. De echte vraag is: wanneer helpen ze je?
